Esperanto a Interlingua

Esperanto i interlingua są najbardziej typowymi reprezentantami dwóch szkół języków planowych - schematycznej i naturalistycznej. W ciągu dziesiątek lat ich istnienia podkreślone zostały rozmaite aspekty ich funkcjonowania - niektóre z typowych cech i zjawisk zostały zaprezentowane w poniższej tabeli.

Zagadnienie Esperanto Interlingua
Cele Ruch esperancki stawia przed sobą dwa podstawowe cele. Z jednej strony stara się upowszechniać esperanto jako narzędzie komunikacji językowej między milionami ludzi, z drugiej zaś nie rezygnuje z promowania esperanta jako potencjalnego języka pomocniczego w oficjalnych kontaktach międzynarodowych, m.in. w instytucjach Unii Europejskiej. Podkreśla się także rolę propedeutyczną w nauce języków obcych. Zwolennicy interlingwy podkreślają możliwości języka jako środka komunikacji międzynarodowej, także potencjalnego języka pomocniczego w oficjalnych kontaktach, ale wielu użytkowników podkreśla przede wszystkim jego rolę propedeutyczną w nauce języków romańskich i kulturotwórczą - dla zrozumienia greckich i łacińskich korzeni własnego języka, szczególnie międzynarodowych rdzeni wyrazowych, przedrostków i przyrostków.
Podstawa konstrukcji Esperanto jest skonstruowane z rdzeni i afiksów (przedrostków i przyrostków) zaczerpniętych głównie z romańskiej, a częściowo z germańskiej i słowiańskiej grup językowych.<p>Cząstki wyrazowe są ze sobą swobodnie łączone, zaś uzus językowy jest w dużej mierze wykształcany przez środowisko esperantystów. Interlingua jest oparta wyłącznie na językach z romańskiej grupy językowej, przy czym na liście tzw. języków kontrolnych znajduje się również język angielski, jako język, którego warstwa leksykalna w 75% pochodzi z języków romańskich.<p>Tzw. stopień penetracji słownictwa międzynarodowego, grecko-łacińskiego pochodzenia, sięga w przypadku języka francuskiego 90%, a w przypadku języków włoskiego, hiszpańskiego i portugalskiego nawet 95%.</p> <p>Uzus językowy naśladuje języki romańskie.
Alfabet Esperanto posługuje się alfabetem łacińskim, poszerzonym o 6 małych i 6 wielkich liter ze znakami diakrytycznymi.<p>ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ Ĉ Ĝ Ĥ Ĵ Ŝ Ŭ</p> <p>Esperanckie znaki diakrytyczne przez długi czas sprawiały wiele trudności, wymagając tworzenia specjalnych czcionek w drukarniach i utrudniając pisanie tekstów esperanckich na maszynach do pisania. Problemy te istniały również przez wiele lat po pojawieniu się komputerów osobistych i dopiero po 2000 roku zostały ostatecznie rozwiązane przez upowszechnienie się systemu kodowania Unicode i pojawienie się odpowiedniego oprogramowania, a także dzięki poprawnej interpretacji znaków przez przeglądarki internetowe. Obecnie w systemie Windows zaleca się stosowanie klawiaturEk lub Keyman, które umożliwiają pisanie esperanckich znaków diakrytycznych. Interlingua posługuje się alfabetem łacińskim.
Liczba użytkowników Liczbę użytkowników esperanta szacuje się najczęściej na 1-3 mln osób. Punktem zwrotnym był przełom lat 80. i 90., gdy załamały się ruchy esperanckie w krajach komunistycznych, gdzie esperanto było dla wielu osób jedyną szansą na kontakty międzynarodowe, i gdzie organizacje i prasa esperancka były subwencjonowane przez państwo. Podobne trudności pojawiły się nieco później w Chinach, gdzie otwarcie na świat spowodowało gwałtowny wzrost roli języka angielskiego i zmniejszenie zainteresowania esperantem.
W dobie rozpowszechnionego Internetu, mimo absolutnej dominacji języka angielskiego, esperanto zyskało ponownie szansę na rozwój, czego przejawem jest znaczna liczba witryn w tym języku. W Polsce liczba esperantystów nie przekracza prawdopodobnie poziomu kilku tysięcy osób.
Liczby osób posługujących się esperantem biernie i czynnie nie różnią się znacząco od siebie, ze względu na łatwość języka na poziomie podstawowym
Liczbę czynnych użytkowników szacuje się zwykle na 1-3 tys. osób, a więc o trzy rzędy wielkości mniej niż w przypadku esperanta. Rekompensuje to jednak bezpośrednia zrozumiałość języka dla milionów romanofonów.
Łatwość Schematyzm i regularność esperanta sprawiają, że jest to język, który można opanować na poziomie podstawowym wielokrotnie szybciej niż jakikolwiek język etniczny. Badania przeprowadzone w połowie XX w. wykazały, że poziom znajomości języka wymagający w przypadku angielskiego lub francuskiego 1000 godzin, w przypadku esperanta osiąga się po zaledwie 100 godzinach.<p>Jednocześnie te same cechy języka powodują, że rozumienie tekstu esperanckiego bez uprzedniej nauki jest trudniejsze - rozpoznawane są zwykle jedynie liczne pojedyncze wyrazy, ale nie całe przekazy.<p>Podkreślenia wymaga fakt, że dla kilku miliardów osób spoza europejskiego kręgu językowego i kulturowego znaczne większe znaczenie ma potencjalna łatwość języka niż międzynarodowość rdzeni wyrazowych iafiksów.<p>Problem łatwości esperanta komplikuje się na wyższym poziomie znajomości języka. Ze względu na aglutynacyjny charakter języka (umożliwiający niemal kombinatoryczne łączenie cząstek wyrazowych) zarówno bierne, jak i czynne posługiwanie się esperantem jest trudniejsze dla osób, których języki nie stosująaglutynacji. Najmniej problemów mają użytkownicy języków germańskich, romanofonom trudniej może być płynnie używać esperanto. Nawiązując do porównania esperanta z językami etnicznymi można szacować, że podstawowy poziom znajomości języka wymagający w przypadku esperanta 100 godzin, w interlingwie osiąga się po 300-400 godzinach nauki, przy czym dotyczy to osób spoza romańskiej strefy językowej. Romanofoni uczą się interlingwy znacznie szybciej.<p>Według zwolenników interlingwy jest ona rozumiana przez osoby mówiące językami romańskimi, które nigdy nie zetknęły się nawet z tym językiem. Nie ma jednak aktualnych badań mówiących jak wielu spośród kilkuset mln romanofonów i w jakim stopniu rozumieją interlingwę.
Brzmienie Brzmienie języka mogłoby nie mieć żadnego znaczenia dla jego oceny, gdyby nie podkreślane nierzadko -szczególnie przez romanofonów, z których języków wywodzi się większość rdzeni wyrazowych - wrażenie "okaleczenia" znanych słów. Jest to oczywiście wrażenie subiektywne, odrzucane przez esperantystów, także z krajów romańskich. Problem ten nie ma naturalnie żadnego znaczenia dla osób mówiących językami z innych grup językowych, zwłaszcza pozaeuropejskich. Według krytyków esperanto eufonii nie sprzyjają końcówki biernika liczby mnogiej'''-ajn''' i '''-ojn''' (podobne dźwięki występują w językach germańskich, nie ma ich jednak w romańskich). Interlingua, jako język imitujący wokaliczne języki romańskie, nie spotyka się z zarzutami braku eufonii.
Rola propedeutyczna i kulturotwórcza Esperanto pełni istotną rolę propedeutyczną w nauce języków obcych. Prostota konstrukcji uświadamia adeptowi, w jaki sposób zbudowana jest warstwa leksykalna języka, co stanowi dogodny punkt wyjścia do nauki języków etnicznych. Interlingua pełni rolę propedeutyczną w nauce języków obcych, ale w nieco odmienny sposób. Dzięki daleko idącemu podobieństwu do języków romańskich poznanie jej w wysokim stopniu ułatwia późniejszą naukę francuskiego, włoskiego, hiszpańskiego i portugalskiego.
Rola kulturotwórcza interlingwy (dotyczy to również w znacznej mierze innych naturalistycznych języków planowych, jak occidental, latina sine flexione, novial czy romanica) polega na pokazaniu grecko-łacińskich korzeni języków narodowych, co ma szczególne znaczenie dla języków germańskich i słowiańskich, w tym i polskiego. Wynika to z kilku cech warstwy leksykalnej języka:
* międzynarodowe rdzenie wyrazowe
* międzynarodowe przedrostki i przyrostki
* międzynarodowe przyimki w ich roli słowotwórczej
* zjawisko asymilacji cząstek wyrazowych obecne także w wielu językach narodowych
Niektórzy użytkownicy interlingwy uważają rolę kulturotwórczą języka za podstawową, jeśli nie wręcz jedyną.
Literatura Dorobek esperanta od chwili zainicjowania języka przez Ludwika Zamenhofa w 1887 roku jest nieporównywalny z dokonaniami jakiegokolwiek innego języka planowego. Bardzo duża liczba tytułów czasopism i książek, które ukazały w tym czasie, stanowi poważną bazę dla stabilizacji uzusu językowego.<p>W esperancie brakuje jednak, poza przyczynkarskimi pracami, opracowanych przez profesjonalnych leksykografów słowników terminologii fachowej, zwłaszcza z dziedziny prawa, polityki, stosunków międzynarodowych czy ekonomii, które konstytuowałyby język używany na oficjalnych forach międzynarodowych - jest to problem istotny dla oficjalnego uznania esperanta jako międzynarodowego języka pomocniczego. Dorobek piśmienniczy interlingwy jest bardzo skromny - w ciągu kilkudziesięciu lat rozwoju powstało kilkanaście tytułów periodyków i kilkaset książek i broszur; współcześnie aktywność użytkowników języka przenosi się do Internetu.
Korzyści z nauki
* szybkie opanowanie języka na poziomie komunikatywnym i możność porozumiewania się nim w środowisku esperantystów
* zrozumienie budowy słownictwa w wielu językach
* poznanie pewnej liczby międzynarodowych cząstek wyrazowych

* poznanie tysięcy międzynarodowych cząstek wyrazowych - rdzeni, przyrostków i przedrostków, cząstek pochodzenia greckiego stosowanych w nauce i technice
* zrozumienie pochodzenia i znaczenia tysięcy wyrazów obcych w rodzimym języku
* rozumienie w pewnej mierze, bez uprzedniej nauki, prostych tekstów gazetowych, stron internetowych czy wypowiedzi w grupach dyskusyjnych w językach romańskich
* możność prowadzenia prostej korespondencji z osobami mówiącymi językami romańskimi
* możność wypowiadania się na forach dyskusyjnych posługujących się językami romańskimi
* możność znacznie przyspieszonego opanowania dowolnego języka romańskiego

Podobne strony

Podobne Strony
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License